“Hatay Sarısı” olarak adlandırılan koruma altındaki yerel ipek böceÄŸine yönelik 4 üniversitesinin ortak bilimsel çalışmasıyla, larvalarda görülen hastalık etmenlerine karşı önlemler alınarak daha hızlı örülen saÄŸlıklı kozalar elde edildi..
AA
Hatay’da koruma altındaki yerel bir ipek böceÄŸi ırkı olan “Hatay Sarısı”nın üretiminde, 4 üniversitesinin ortak bilimsel çalışmasıyla larvalarda görülen hastalık etmenlerine karşı önlemler alınarak daha hızlı örülen saÄŸlıklı kozalar elde edildi.
Hatay Mustafa Kemal Ãœniversitesi (MKÃœ), Karadeniz Teknik Ãœniversitesi (KTÃœ), Çanakkale Onsekiz Mart Ãœniversitesi ve Ä°zmir Ekonomi Ãœniversitesinden alanında uzman akademisyenler, Hatay’da geçmiÅŸte yaygın olarak yetiÅŸtirilen fakat sürdürülmediÄŸi için nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan “Hatay Sarısı”nı yeniden canlandırmak için kolları sıvadı.
Geçen yıl Hatay’da üç nesildir ipek böceÄŸi yetiÅŸtiriciliÄŸi yapan Emel Duman ile ortak çalışma yapan akademisyenler, bir yıl boyunca “Hatay Sarısı”nı yumurtadan kozaya, kozadan tırtıla ve dokumaya kadar hem biyolojik hem de morfolojik olarak mercek altına aldı.
Yapılan çalışmalar sonucu larvalarda görülen hastalık etmenlerine karşı önlemler alınarak daha hızlı örülen sağlıklı koza elde eden ve aynı zamanda yılda iki kez koza örülebildiğini tespit eden akademisyenler, bu bilgileri üretici Duman ile paylaştı.
Evinin bodrum katında “Hatay Sarısı” yetiÅŸtiren Duman, akademik bilgileri tecrübesiyle birleÅŸtirerek geçen yıl 30 metrekare alanda 75 kilogram aldığı Hatay Sarısı kozasından bu yıl üretim alanını 100 metrekareye çıkarıp yaklaşık 270 kilogram ürün elde etti.
Hatay MKÃœ Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü Öğretim Ãœyesi Prof. Dr. Feza Can, AA muhabirine, “Hatay Sarısı”nın aslında kültürel bir miras olduÄŸunu söyledi.
“Hatay Sarısı”nın Türkiye’deki “Bursa Beyazı Alaca” ve “Bursa Beyazı”ndan sonra 3. yerel ırk olduÄŸunu belirten Can, şöyle devam etti:
“Hatay Sarısı 45 yıl öncesine kadar üretilen bir ırktı ama daha sonra yarım asırdır üretim yapılmıyor, yerli ırk olduÄŸu için biraz hassas ve neredeyse yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmış bir ırk. Yıllar önce bununla ilgili bazı çalışmalar yapılmış ve bu çalışmalar az bilgilerle sınırlı kalmış, yıllardır neredeyse hiç denilecek kadar üretimi ve bilimsel çalışması yapılmamış. Biz de burada yerel üreticimiz Emel Duman ile birlikte Hatay Sarısı’nın tırtıllarının yetiÅŸme koÅŸullarını iyileÅŸtirerek yeniden Hatay’da üretime katılması ve bu kültürel mirasımıza sahip çıkılması için çalışmalar yürütüyoruz.”
YILDA İKİ KEZ KOZA ELDE EDİLDİĞİ TESPİT EDİLDİ
Yaptıkları çalışmalarda çok yeni bilgilere ulaÅŸtıklarını belirten Can, 50 yıl önce yapılmış çalışmada “Hatay Sarısı” kozasının renginin kavuniçi olduÄŸunun belirtildiÄŸini ancak kendilerinin turuncudan portakal sarısına kadar deÄŸiÅŸen 20’den fazla farklı renk tonunda koza örebildiklerini tespit ettiklerini söyledi.
En önemli bulgularının ise “Hatay Sarısı”nın yılda iki kez koza ördüğü bilgisi olduÄŸunu ifade eden Can, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Bu kelebeklerin yılda bir döl verdiÄŸi biliniyordu. AraÅŸtırmalarımız sonucunda Hatay Sarısı’ndan yılda 2 kez koza örebildiÄŸini gördük. Bu da ÅŸu demek; kelebek yumurta bırakıyor, yumurtadan tırtıllar çıkıyor ve bir kere koza örüyor ama bizim geçen sene yaptığımız çalışmalarda larvaların koÅŸulları iyileÅŸtirildiÄŸi takdirde, iyi kozadan kelebek çıktıktan sonra o kelebeÄŸin bıraktığı yumurtalardan bir sezon daha larva ve koza elde etme ÅŸansını saÄŸladık, bunu literatüre yeni bir bilgi olarak kazandırdık ve biz bu sonuçlarımızı da bilimsel bir makaleye dönüştürdük, yayımlandı onu da tüm araÅŸtırmacılar ve üreticilerle paylaÅŸtık. Hatay Sarısı’nın üretim koÅŸullarının yileÅŸtirilmesi konusunda gerçekten çok büyük adımlar atmış olduk. Bu seneki üretim de zaten geçen yıla oranla kat kat daha fazla, çok güzel kozalarımız ve daha saÄŸlıklı kelebeklerimiz var. Bundan sonraki üretimde de isteyen tüm üreticilerle bu bilgileri paylaşıp Hatay’da herkesin bu ırkı üretmesini ve kültürel mirasımıza sahip çıkmalarını istiyoruz.”
VERÄ°MDEKÄ° ARTIÅž ÃœRETÄ°CÄ°SÄ°NÄ° MUTLU ETTÄ°
Ãœretici Duman ise “Hatay Sarısı”nı geçen yıl yetiÅŸtirmeye baÅŸladığını ve saÄŸlanan akademik desteÄŸin kendisini çok motive ettiÄŸini söyledi.
Evinin bodrumunda üretim gerçekleÅŸtirdiÄŸini anlatan Duman, “Hatay Sarısı, yabancı olduÄŸum, sadece çocukken gördüğüm ama hiç beslemediÄŸim bir ırktı. Beni hem çok heyecanlandırdı hem de endiÅŸelendirdi. Hocalarımın desteÄŸi ile geçen yıl baÅŸladık ve ilk yıl olmasına raÄŸmen gayet iyi gitti her ÅŸey, bu sene de çok şükür çok daha iyi sonuçlara imza attık. Geçen sene 30 metrekare alanda yetiÅŸtirdik ve 75 kilogram gibi bir koza elde ettik bu sene ise 100 metrekare alanda daha profesyonel ÅŸekilde yetiÅŸtirdik elde ettiÄŸimiz koza da 250-270 kilogram oldu yani bir yılda 3-4 katı koza elde ettik.” dedi.
