HABER MERKEZİ
Tarih boyunca onlarca medeniyete ev sahipliği yapan Trabzon, tarihî eser açısından oldukça zengin bir şehirdir. Öyle ki kentte 983 adet kültür varlığı ve 25 adet arkeolojik sit alanı bulunmaktadır. Bu tarihî eserler arasından şüphesiz en dikkat çekeni, Trabzon’un simgesi haline gelmiş Sümela Manastırı’dır. Maçka İlçesi’nin Altındere Köyü sınırları içerisinde bulunan bu heybetli yapı, sarp bir kayalık üzerine kuruludur. İşte Trabzon’un harikalarından Sümela Manastırı’nın tarihi ve bilinmeyen hikâyesi…
Trabzon’un Maçka İlçesi’nde Altındere Dere köyü içerisindeki Altındere Vadisi’nde bulunan Karadağ üzerine yer almaktadır. Vadiden yaklaşık 300 metre yüksekte dağın üzerindeki kayalıklara kurulan Sümela Manastırı’nın bir diğer adı da Meryem Ana’dır. Meryem Ana adına kurulan bu manastırın adı olan “Sümela”, “siyah” anlamındaki “melas” kelimesinden gelmektedir. Bu ismin manastırın kurulduğu Karadağlar’dan esinlenerek koyulduğu düşünülmekle birlikte Meryem tasvirinin siyah rengi olarak da yorumlanmaktadır.
SÜMELA MANASTIRI’NIN TARİHİ
Sümela Manastırı Bizans İmparatoru I. Theodosius zamanında (375-395) Atina’dan Barnabas ve Sophranios isimli rahipler tarafından kuruldu. 6. yüzyılda ise İmparator Justinianus’un emriyle General Belisarios tarafından onarılıp genişletildi. 1204’de kurulan Trabzon Komnenosları Prensliği’nden III. Alexios (1349-1390) döneminde manastıra daha fazla önem gösterilmiştir. Zenginleştirilmesi hedeflenen manastır için fermanlar çıkarılmıştır. III. Alexios’un oğlu III. Manuel ve sonraki prensler de aynı şekilde fermanlarla zenginleştirmeyi sürdürmüştür. Osmanlı dönemine girildikten sonra ise padişahlar Sümela’nın haklarını koruyarak imtiyazlar verirken 18. yüzyılda birçok bölümü yenilenerek duvarlara freskler eklenmiştir.19. yüzyılda ise manastıra daha büyük yapılar eklenerek en parlak dönemi ortaya çıkmıştır. İşte bu dönemde birçok yabancının ziyaret ettiği bir yer halini alan Manastır, kitaplara da konu olmuştur. Tarihler 1916’yı gösterdiğinde başlayan Trabzon’un Ruslar tarafından işgali sırasında manastıra el koyulurken 1923 itibariyle tamamıyla boşaltıldı.
SÜMELA MANASTIRI’NDA NELER VAR?
Birçok farklı bölümü olan tarihi yapının başlıca bölümleri arasında Ana kaya kilisesi, şapeller, öğrenci odaları, mutfak, kütüphane, misafirhane ve kutsal ayazma bulunmaktadır. Manastırın giriş bölümünde su getiren bir su kemeri vardır. Sümela Manastırı’nın ana girişine uzun ve dar bir merdivenle ulaşılır ve sonrasında giriş kapısından bir merdivenle iç bölüme girilir. Hemen sol bölmede kilise haline getirilmiş mağaranın önündeki binalar yer almaktadır. Sağda bir kütüphane ve büyük balkonlu bir bölüm bulunmaktadır. Bu bölüm keşişler için ve misafirhane için kullanılmıştır. Kaya kilisesinin içerisindeki duvarda III. Alexios dönemine ait freskler vardır. Şapeldeki freskler ise 18’inci yüzyılın başlarına tarihlenmektedir ve üç ayrı devirde yapılan üç tabaka görülmektedir. En alt tabakanın freskleri daha üstün niteliktedir.
SÜMELA MANASTIRI HİKAYESİ
Sümela Manastırı, Ülkemizin Trabzon metropolünde Altındere Vadisi’nde bulunuyor. Tarihi ve turistik bir manastır olan Sümela Manastırı, etkileyici tarihi ile dikkat çekiyor. Manastırın tarihi, 4. yüzyıla kadar uzanıyor. İnanışa göre, manastırın yapımına 386 yılında Trabzonlu iki rahip olan Barnabas ve Sophronios başlıyor. Bu manastır, 6. yüzyılda yapılan Pers I. Hüsrev’in istilasına kadar bir keşişler topluluğuna ev sahipliği yapıyor. Daha sonra, manastır Bizans İmparatorluğu’nun egemenliği altına giriyor ve önemli bir Hristiyan merkezi haline geliyor. Sümela Manastırı’nın adı ise, Meryem Ana’nın (“Panagia” olarak bilinir) üzüntüsüne ithafen veriliyor. Efsaneye göre, Meryem Ana, İsa’nın çarmıha gerildiğini öğrendiğinde gözyaşlarına boğulmuş; bu gözyaşlarından manastırın yer aldığı kayanın üstünde bir mağara oluşturulmuş. Manastır bugünkü haline ise 13. yüzyılda yapılan yenileme çalışmaları sonucunda alıyor.
