HABER MERKEZİ
Sağlıklı bir uyku, sağlıklı bir yaşamın olmazsa olmazlarından. Uyku kaliteniz bozuksa ya da uyumakla ilgili sorunlarınız varsa, “Amerikan Hastanesi Uyku Bozuklukları Merkezi” olarak yardımcı olmaya ve çözüm bulmaya hazırız.
Uyku Bozukluğu Nedir: Uyku, her insanın zihinsel ve fiziksel sağlığı için dinlenmesi ve yenilenmesi amacıyla her gün yaşaması geren biyolojik bir süreçtir. Temel amacı yorucu gündelik yaşamdan sonra vücudun ve beynin dinlenmesini sağlamaktır. Kişilerin zinde ve dinlenmiş bir halde güne başlamaları, sağlıklı bir uyku süreci geçirdiklerini gösterir. Bu süreçte beden yeterince dinlenemediyse ve kişi güne yorgun başlıyorsa uyku bozukluklarından şüphe etmek gerekir. Yeterince uyuyamama ve/veya uyku sırasında görülen fizyolojik olaylar sebebiyle kişilerin gün içinde çeşitli sorunlar yaşamasına neden olan rahatsızlıklar genel olarak “uyku bozuklukları” olarak sınıflandırılır.
Uyku Bozukluğu Neden Olur: Uyku bozukluğuna yol açan sebepler çok çeşitli olabilir. Kişilerin yeterli uykuyu alamaması ya da uyku sürecini verimli geçirememesi, birçok fizyolojik ya da psikolojik problemden kaynaklanabilir. Bunlar genetik kökenli, altta yatan başka hastalıkların sonucuna bağlı, uygun olmayan alışkanlara bağlı veya “idiopatik” denilen yani sebebi bilinmeyen nedenlere bağlı olabilir. Bu problemlerin doğru şekilde tespit ve tedavi edilmesi büyük önem arz eder.
Uyku Bozukluğu Çeşitleri Nelerdir: İnsomnia: Uykuya dalamama veya uykuyu sürdürememe – sık sık uyanma ve tekrar uyuyamama tarzında şikayetler ile giden bir uyku bozukluğudur. Genetik, uygun olmayan uyku davranış bozukluğuna veya alışkanlıklara bağlı olabilir. Ertesi gün kişinin performansını ve yaşam kalitesini olumsuz olarak etkiler, iş ve sosyal hayatta sorunlara neden olabilir. Her yaş grubunda görülebildiği gibi ergenlik ve genç yaşlarda daha sık görülür. Uzun süredir devam ediyor ve günlük yaşantıyı olumsuz etkiliyorsa geceleri uyuyamamak, bir uyku bozukluğu olarak tanımlanabilir.
Aşırı Uykululuk- Hipersomni: Adının da belirttiği gibi aşırı uyku ihtiyacı ve istem dışı uyku durumları şeklinde kendini gösteren bir bozukluktur. Kişi günde 10-12 saatten daha uzun süreli uykuya ihtiyaç duyar ve buna bağlı olarak da sosyal ve iş hayatı zarar görebilir. Bu rahatsızlığın daha ileri boyutu Narkolepsi olarak isimlendirilir. Narkolepsi, ani bastıran ve engellenemeyen uyku atakları şeklinde görülen, genetik kökenleri olan nörolojik bir bozukluktur. Heyecan, endişe, korku, kahkaha ile gülme gibi durumlarda dizlerin bağı çözülmüşçesine kas boşalmaları, uyanıkken rüya görme, karabasan ve kabuslar, uykudan felç olmuş gibi hareket edemeden uyanma, sık rastlanan belirtiler arasında sayılabilir. Bireyler bulundukları her yerde, en uygunsuz durumlarda bile uykuya dalabilirler. Okul çağındaki çocuklarda ve gençlerde ciddi akademik sorunlara, erişkinlerde ev ve iş yaşamlarında önemli sorunlara ve hatta hayati kazalara yol açar.
Uykuda Solunum Bozuklukları: Genellikle horlama, uykuda nefes durması, gece terlemeleri, sık uyanmalar (çoğunlukla tuvalet ihtiyacı için) yanı sıra kişiler gündüz anlamsız bir yorgunluktan ve uykululuktan şikâyet eder. Bu durumların altında uykuda nefes durmalar ve nefesin yüzeylenmeleri yatar. Apne hastalığı olarak da bilinir. Sosyal ve iş hayatında sorunlar yarattığı gibi, ölümcül kazalara ve yaşamı tehdit eden hastalıklara neden olabilirler. Bu nedenden dolayı tanının konulması ve gerektiğinde tedavi edilmesi zorunlu bir hastalık grubudur.
Uykuda Periyodik Uzuv Hareket Bozukluğu: Yatış saatine doğru özellikle bacaklarda ve daha nadiren kollarda giderek artan bir rahatsızlık, huzursuzluk, çekilme, kasılma, hareket ettirme isteği şeklinde ortaya çıkan rahatsızlık “huzursuz bacak sendromu” olarak isimlendirilir. Bir başka uykuda uzuv hareket bozukluğu da gece boyunca ayaklarda istem dışı periyodik kasılmalarla kendini belli eden bir bozukluktur. Hastalar ne kadar uyurlarsa uyusunlar, sabah uyandıklarında yine de dinlenememiş ve halsiz olarak uyanırlar. Bu grupta, insomnia hastalarının hemen hemen bütün şikayetlerini gözlemlenebilir.
Uyku Fazı Kayması: Uykunun zamanlamasıyla ilgili bir bozukluktur. İçimizdeki biyolojik uyku-uyanıklık saat ayarının sosyal yaşam saat ayarımızla uyumsuz olduğu durumlarda ortaya çıkar. Uyku fazı kayması olan bireyler sosyal hayatın gereksinimlerini aksatacak şekilde, uyanık olmaları gereken saatlerde (okul, iş gibi) uykulu, uyumaları gereken saatlerde (gece yarısı) ise uyanık olurlar. Bu rahatsızlık, halk arasında genellikle “akşam yatmaz – sabah kalkmaz” deyimi ile tanımlanır. Bazen kalıtsal olabilir. Vardiya usulü çalışanlarda, düzensiz uyku alışkanlığı olan bireylerde ve gündüzleri çok uyuklayan yaşlılarda sıkça rastlanan bir durumdur.
Uykuda Periyodik Uzuv Hareket Bozukluğu: Yatış saatine doğru özellikle bacaklarda ve daha nadiren kollarda giderek artan bir rahatsızlık, huzursuzluk, çekilme, kasılma, hareket ettirme isteği şeklinde ortaya çıkan ve “huzursuz bacak sendromu” olarak isimlendirilen, bazen gece boyunca ayaklarda istem dışı periyodik kasılmalarla kendini belli eden bir bozukluktur. Hastalar ne kadar uyurlarsa uyusunlar, sabah uyandıklarında yine de dinlenememiş ve halsiz olurlar. Bu grupta, insomnia hastalarının hemen hemen bütün şikayetlerini de gözlemlenebilir.
Uyku Bozukluğu Belirtileri Nelerdir: Başlıca uyku bozukluğu belirtileri şöyle sıralanır: Uyuyamama, Aşırı uykululuk, Horlama, Uykuda nefes duraklaması, Gece terlemesi, Sık tuvalete kalkma, Uykuda ağız kuruluğu ve burun tıkanıklığı, Reflü – uykuda ağıza acı ekşi mide sıvılarının gelmesi, Yorgun uyanma, gündüz yorgunluğu ve uyuklama, Unutkanlık, keyifsizlik, konsantrasyon bozukluğu, çabuk sinirlenme.
Uyku Bozukluğu Tanı ve Tedavisi Nasıl Yapılır: Uyku bozukluğu tedavisi, doğru tanıyı ve bu bozukluğun altında yatan sebebi tespit etmekle başlar. Doğru tanının konulması etkin bir tedavinin temelidir. Bazı durumlarda tanıyı koymak için “anamnez” dediğimiz, kişinin şikayetlerinin öyküsünü sorgulamak yeterli olurken, bazı durumlarda laboratuvar tetkikleri ve /veya uyku testi uygulanmalıdır. Tedavi olarak en başta sağlık uyku davranışlarını yeniden gözden geçirmek ve bu konudaki hataları düzeltmek gelir. Bunun dışında ilaç tedavisi ve / veya basınçlı hava tedavisi sağlayan solunum cihazları ile uyumak olabilir.
