Kadim Sembol: Hayat Ağacı

HABER MERKEZİ

Büyüleyici ve ilham verici varlığıyla, insanlığın başlangıcından günümüze uzanan hayat ağacı, sonsuz yaşam döngüsünün en güçlü simgesidir. Çok eski tarihlerden beri öğreti olarak kabul edilen bu simge sonsuz yaşamı ve enerjileri ifade etmektedir.

Hayat ağacı birçok farklı isimle anılmaktadır. Özellikle Türk toplumlarında çeşitli isimlerle karşımıza çıkabilir. En çok bilinenleri Ulukayın, Bayterek ve Aal Luuk Mas’dır. Altay ve Yakut Türklerinde ise Dünya Ağacı ismiyle bilinir. Eski Türk geleneklerinde dünyayı tam göbeğinden öte-âleme ve Demir Kazık Yıldızı’na yani kutup yıldızına bağlayan, dallarıyla şamanlara yeryüzünden diğer âlemlere seyahat etme olasılığını mümkün kılan bir ağaçtır. Kendisine Demir Ağaç da denilmektedir.

Şaman geleneklerine göre Dünya, “Göğün Göbeği” ile yaşam ağacı sayesinde irtibar kurarak beslenir. Anne rahminde göbek kordonu bebeğin yaşamı için nasıl önemliyse yeryüzü içinde hayat ağacı o denli önemlidir. Bu yüzden Türk Şamanizmi’nde Dogon tradisyonunda da karşımıza çıktığüı gibi irtibatı ifade edebilmek için “göbek” sözcüğü tercil ediliyor. Hem Dogon hem de Eski Türk geleneklerinde göğün göbeği bir yıldızdır.

Çeşitli Kültürlerde Hayat Ağacı Kavramı

İnsanlık tarihi boyunca ilk hayat ağacı tasvirleri, Asur ve Hitit mühürlerinde karşımıza çıkmaktadır. Mezopotamya toplumlarında günlük hayatta kullanılan ağaç tasvirlerine baktığımızda en eskileri M.Ö 3bin yıla kadar gitmektedir. Öncesinde ise Taş Devri toplumlarında ağaç olmasa bile “Hayat Bitkisi” kavramının bulunduğu görülmektedir. Çatalköyük’teki kazılarda bulunan M.Ö 6bin yıla kadar uzanan ana tanrıça figürünün göbeğinde bereket ve çoğalmayı sembolize eden bitki yeşermektedir.

Daha önce de bahsettiğimiz gibi Hayat Ağacı Türk kültüründe dünyanın yaratılışından beri var olan, dünyanın merkezi ile göğün 7 kat üzerine uzanan, yer ve göğün arasındaki ruhsal bağlantının oluşmasını sağlayan kutsal bir ağacı temsil etmektedir.

Hayat Ağacı’nın Sanattaki Yeri

İnsanlık binlerce yıldır, yeraltı (ölüler dünyası), yeryüzü (maddesel dünya) ve gökyüzü (Tanrı katının) arasındaki bağı tasavvur eden “Hayat Ağacı” bu önemli anlamı sebebiyle birçok sanat eserine de ilham kaynağı olmuştur. Hayat Ağacı’nın İslam Sanatı’ndaki yansımalarına özellikle bina süslemelerinde rastlanmaktadır. İspanya’daki Emevi Saray’ında, Kurtoba’daki “Ulu Cami” de ağacın tasvirlerine rastlanmaktadır. Türk eserlerinde ise Tanrı’nın doğmamış ve doğurmamış olması prensibine bağlı olarak “Hayat Ağacı” meyvesiz olarak tasvir edilir. Divriği Ulu Camii ve Erzurum Yakutiye Medresesi’ndeki kabartmalar Anadolu Selçuk bina süsleme sanatında, ağacın etkisine örnek olarak verilebilir.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir